Méér dan 10 jaar kinderradio: Tijd voor de échte stem van het kind

Tijdens de zomervakantie is een terugblik een mooie manier om alles eens goed te overdenken en tot bezinning te komen. Deze keer geen terugblik op het afgelopen schooljaar, maar op de geschiedenis van kinderradio nu Efteling Kids Radio 10 jaar bestaat. Heeft kinderradio in de huidige vorm nog wel toekomst? Ik neem je mee in de radiowereld voor kinderen door de bril van een leraar; een terugblik en een toekomstvisie op kinderradio.

Tien jaar geleden verliet ik het onderwijs voor hét kinderradiostation van Nederland dat er nog niet was. Ik ben inmiddels een groot liefhebber en pleitbezorger voor kinderradio. Destijds was Nederland heel erg toe aan een kwalitatief goede radiozender voor kinderen. Ik had de eer dit met Arnoud Schellenberg en Marjolein Vos-Monsieurs (met ondersteuning van Jeroen Soer) op te mogen bouwen. Nu bestaat Efteling Kids Radio 10 jaar, maar met de kennis van nu was het wat mij betreft nu toch wel een heel ander radiostation.

Wat is kinderradio?

Kinderradio is radio voor kinderen, maar door met kinderen radio te maken kwam ik erachter dat kinderradio onvoldoende recht doet aan wat kinderradio zou moeten zijn anno 2018. Met de tegenwoordigheid van geest merk ik dat wij in Nederland kinderen veel tekort doen. Toetsen zijn leidend in ons onderwijs, omdat ontwikkeling meetbaar en te vergelijken moet zijn (vinden we). De gedachte erachter is dat we de kwaliteit van onderwijs willen toetsen, maar of je hiermee de kwaliteiten uit elk kind haalt is de vraag. Daarom moet met deze parallel niet alleen het onderwijs op de schop, maar ook kinderradio.

On Demand

In een wereld waarin we ‘on demand’ informatie verwerken, gaan we nog steeds uit van aanbod. Aanbod in het onderwijs, maar ook lineair aanbod van kinderradio. Wij doen onvoldoende recht aan het ((re)creatief) vermogen van kinderen, omdat we dat massaal afbreken zodra kinderen in groep 3 terecht komen. Intussen vragen we ons tegelijkertijd ook af hoe we het creatief (oplossingsgerichte) vermogen van kinderen (weer) kunnen stimuleren, omdat ze niet mediawijs zijn en onvoldoende digitaal geletterd om informatie en desinformatie te kunnen onderscheiden en verwerken.

Lineair aanbod

Op het gebied van kinderradio wordt er ingespeeld op het (commercieel) vermaken van kinderen. Zeg maar gerust animatieradio, zonder enige vorm van een structurele educatieve inhoud, verantwoordelijkheid en een echte rol van het kind zelf. Een partij als de Efteling maakt heel slim nichegerichte kinderradio en gaat er nog steeds van uit dat kinderen (of hun ouders) de radio aanzetten en gaan luisteren. Efteling Kids Radio speelt in op de beleving van de Wereld van de Efteling. De kinderradiozender is eigenlijk één grote non-stop commercial van het attractiepark dat de Efteling je speelkamer binnen brengt.

De kinderradiozender is eigenlijk niets anders dan één grote non-stop commercial van het attractiepark.

Prima concept en desondanks maakt de Efteling ook nog eens op een verantwoorde manier radio voor kinderen, maar eerlijk is eerlijk; er valt voor kinderen op de radio weinig te ontdekken en te leren in een wereld vol wonderen; hooguit een verlangen naar die beleving totdat er eindelijk weer geld is voor een kostbaar dagje uit. Het heeft niet zo heel veel met educatie te maken.

Kinderradio

Binnen de hele radiowereld voor kinderen is het niet veel anders. Kinderradio wordt gedomineerd door volwassenen die inspelen op bestaand luistergedrag en ‘naar (eigen) bestaande behoefte’ radio maken. Kinderradio.fm bijvoorbeeld draait kinderliedjes en is eigenlijk niets meer of minder dan een online afspeellijst van kinderliedjes. De site ligt er overigens om onbekende reden uit. Radio NL Kids is nieuw. Deze zender startte in december vorig jaar en draait non-stop liedjes en voegt in die zin ook weinig inhoudelijks toe. Het enige vermakelijke is Efteling Kids Radio, maar doet het daadwerkelijk recht aan wat kinderradio zou moeten zijn anno 2018?

Geschiedenis

Een blik achterom leert me dat er in het verleden ook weinig voor kinderen te kiezen was op het gebied van radio.

Radio Bem Bem

Q-music en Studio 100 deden een poging met Radio Bem Bem, maar alleen een commercieel belang in kinderradio brengt kinderen weinig tot niets waar ze echt iets aan hebben en bedrijven dus ook niet. Na ruim vijf jaar kinderradio trokken beide partijen in 2009 de stekker eruit.

Efteling Radio

21 juli 2008 ging Efteling Radio van start. De radiozender van de Efteling startte eerst als lokaal radiostation met een FM-frequentie rondom het attractiepark. Het had als doel luisteraars op weg en onderweg naar de Efteling te informeren en te vermaken met vrolijke muziek, aangevuld met Efteling-nieuwtjes, algemeen nieuws en sprookjes. De muziek die er gedraaid werd, was een mix van Eftelingliedjes, positieve 80’s, 90’s en 00’s die zowel kinderen als ouders aanspraken.

Na ruim een half jaar veranderde het muziekformat drastisch, zodat er toen pas eigenlijk sprake was van een nieuwe kinderradiozender die zich richt op de doelgroep kinderen in de leeftijdscategorie 4 tot 10 jaar. In 2010 vierde de kinderzender haar tweede verjaardag met landelijk bereik via de kabel en pas in 2015 was de doelgroep goed zichtbaar in de naam van het radiostation. Efteling Radio werd toen omgedoopt tot Efteling Kids Radio.

Radio NL Kids

Radio NL Kids werd in december vorig jaar opgericht. De zender draait uitsluitend Nederlandstalige liedjes voor kinderen in de leeftijd tot 12 jaar. Zij draaien een muziekmix van moderne Nederlandse (kinder)liedjes tot klassiekers als ‘Zo vrolijk’ van Herman van Veen. In tegenstelling tot Efteling Kids Radio zendt Radio NL Kids ook commercials van externe partijen uit. Maar even heel eerlijk en met alle respect voor Herman, hoor. Wie van 10, 11 en 12 jaar luistert nog naar de liedjes van deze zanger?

Conclusie

Kinderradio is naar mijn idee slechts ‘leuke bijvangst’ voor de bedrijven die het exploiteren en kent helaas geen enkele educatieve inhoud of verantwoordelijkheid van de ‘creators’. Toch ben ik van mening dat hier echt een groot stuk onontgonnen terrein ligt en biedt het wel degelijk commerciële kansen, waarin dan wel de educatieve verantwoordelijkheid leidend zou moeten zijn waar kinderen radiomakers zijn en uiteindelijk ook de ambassadeurs zijn in plaats van de luisteraars van het radiostation.

De toekomst van kinderradio

Helaas is het commercieel belang leidend in het bestaan van kinderradiozenders. Toch verwacht ik dat de huidige opzet van kinderradio géén stand houdt. Dit verandert in de toekomst. Met de digitalisering van de wereld en de laagdrempelige creatiemogelijkheden van audio en video is iedereen in staat om te produceren. Daarnaast beseffen steeds meer bedrijven dat kinderen en jongeren de beste ambassadeurs zijn als je ze maar op de juiste manier betrekt, bereikt en een podium geeft.

Met kinderen in de hoofdrol ontstaat er een nieuwe wereld vol wonderen, waarin kinderen het meemaken op de radio en écht beleven.

En daar ligt nu net de kracht; Betrokkenheid en verbinding ontstaat als je ruimte maakt voor cultuureducatie. Met kinderen in de hoofdrol ontstaat er een nieuwe wereld vol wonderen, waarin kinderen het meemaken op de radio en écht beleven. Niks geen sprookjes en een verlangen naar dromenland, maar een wereld vol verwondering van kinderen die de wereld en eigen talenten ontdekken in een snelle veranderende wereld. Tegenwoordig leer je het onderweg, als je het doet en maakt. Met een boodschap inspreken via de Efteling Kids Radio-app maak je nog geen inhoudelijke kinderradio. Het is leuk en aandoenlijk zo’n kinderstemmetje, maar dan? Waar blijft het verhaal, de stem van het kind? Je kan dit zo eenvoudig opzetten door kinderen te sturen met kleine opdrachtjes. Sterker nog, durf een stap verder te gaan. Organiseer radioworkshops die meteen ook content genereren voor je uitzendingen.

Is het kinderradio als volwassenen er de boel aan elkaar praten?

Is het kinderradio als volwassenen er de boel aan elkaar praten en beslissen of jouw ingesproken berichtje lineair wordt uitgezonden? Wat nou als je het gemist hebt en urenlang zit te wachten op jouw spreekmomentje? Efteling Kids Radio kent een jonge doelgroep, maar wat als je die doelgroep op kunt rekken door de wat oudere kinderen zelf radio te laten maken! Begrijp me niet verkeerd, maar Efteling Kids Radio kan er veel meer uithalen dan wat ze doen. Zet kinderen in hun kracht en stop met complimentjes maken, omdat ze het leuk hadden in de speeltuin afgelopen donderdag. Er kan zoveel meer en Efteling Kids Radio heeft best wel wat mooie pareltjes, ook al schitteren die in het verleden.

Radio(re)creatie

De Efteling Radio Klassenstrijd is er daar een van. Kinderen werden in 2009 op scholen uitgedaagd een hoorspelsprookje te maken. Ook de radio-uitzending rondom de opening van de attractie Joris en de Draak (2010). Kinderen deden verslag van deze dag. In 2016 had de zender een prachtig initiatief om een kinderradio-dj te vinden, maar die zoektocht leidde slechts tot een eenmalige radio-uitzending voor de prijswinnaar. Helaas leidden deze initiatieven niet tot een structurele revolutie binnen kinderradio.

Podcast en On-demand

Iets wat ik nooit begrepen heb, is dat de Efteling niet aan het podcasten van audioproducties wilde. Dat het er nog steeds niet is, begrijp ik niet als je radio maakt voor een doelgroep die on-demand consumeert. In de tijd dat ik er werkte was het te duur en ging het langs de afdeling ict alvorens het online geplaatst werd. Dat werkt natuurlijk niet. Maar nu? Anno 2018. Radio wordt steeds meer on-demand en podcast zit flink in de lift. Je zet je bedrijf juist in de etalage als je gemaakte content niet laat vervliegen op het moment van uitzenden, maar on demand beschikbaar stelt.

Mediawijsheid en digitale geletterdheid

Ik ben zeer optimistisch over de toekomst van kinderradio, omdat steeds meer mensen, bedrijven en instellingen de noodzaak van media(wijsheid) en digitale geletterdheid serieus nemen én dus ook daarin een maatschappelijke en educatieve verantwoordelijkheid nemen. Bij ons op school zie ik dat radio een heel betekenisvol leermiddel is om tot leren te komen en eigen talent te ontdekken. Dit blijft gelukkig niet onopgemerkt, omdat steeds meer radiomakers en andere betrokkenen in Hilversum en ver daar buiten belangeloos een educatieve bijdrage wil leveren aan de Radiodag op 13 september bij mij op school. Bovendien wordt radio onder kinderen en jongeren weer stoer en dit is volgens mij de beste investering in een duurzame radiowereld en de toekomst; namelijk onze kinderen.

The Radio Project

The Radio Project kijkt ook naar de toekomst. Het initiatief van De Radiofabriek en Radiocoach Pierre Papa is gedurfd, maar het moet. Met een blanco velletje radiopapier jongeren tussen de 16 en 21 jaar uitdagen om de toekomst te maken en nieuwe geschiedenis te creëren binnen radioland. Ik ben heel benieuwd wat dit voortbrengt.

Geef het kind een stem

Hoe dan ook is de toekomst van radio én kinderradio op verkenning gaan op paden die nog niet definitief zijn uitgestippeld. Verkennen en anders te durven is noodzakelijk als je onontgonnen terrein wil winnen. Wat mij betreft is The Radio Project dé stap in de goede richting om de jeugd een stem te geven. Kinderen en jongeren beschikken over zóveel mooie verhalen. Daarnaast is er niets mooier als een kind je meeneemt in de ontdekkingstocht van leren en de wereld verkennen. Hoe gaaf is het als er meer radiomakers durven en mee die behoefte creëren die er nog niet is, in plaats van in de behoefte voorzien van een bestaande wereld die toch wel verandert. Je kunt erachter aan huppelen maar als jij de verandering creëert, heb je de regie.

Feit is immers: Degene die creëert is de beste ambassadeur van zijn eigen creatie. Kinderradio ook, alleen bestaat het nog niet. Misschien ben ik er zelf al aan begonnen. Luister maar eens hier: Radio Actief.

Doe je mee?

 

Foto: Efteling Kids Radio

Posted in:

  1. Hoi Tjeerd, ik nodig je graag uit om mijn radio programma Let’s Go te luisteren. Let’s Go is een kinderradio programma bij de lokale omroep Radio Aalsmeer. Wekelijks maak ik daar radio voor maar ook met kinderen want mijn streven is om iedere week kinderen te gast te hebben in de studio. Kinderen die iets leuks, bijzonders, ontroerends te vertellen hebben! Mijn droom is om echt kinderradio te gaan maken, maar heb daarvoor helaas te weinig kennis. Ik heb je zaterdag gehoord bij Efteling Kids Radio (een andere droom van mij). Ik hoor graag jouw mening over mijn programma!

    • Hallo Kim,

      Tof dat je dit deelt, Kim. Goed initiatief. Ik heb geluisterd en het klinkt heel erg leuk en vooral jong. Kinderen hebben zeker een stem en die laat jij ze op de juiste manier horen. Zelf ben ik zoekende naar een manier waarbij kinderen de hun omgeving intrekken, opnames maken en dat kunnen laten horen. Hoe ziet de wereld van het kind eruit? Dat is wat mij betreft de ultieme vorm van kinderradio; de wereld ontdekken door op een educatieve manier radio te maken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

een × drie =